خوانش یونگی از فرایند فردیتیابی شعر سهراب سپهری در پرتو نظریۀ برهمکنش کهنالگوها
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران
چکیده
برهمکنش کهنالگوها در نظریه یونگ به تعامل میان ریختهای بنیادین روان اطلاق میشود؛ ساختارهایی پیشاتجربی که در ناخودآگاه جمعی انسان حضور دارند و از طریق نمادها، اسطورهها و جلوههای فرهنگی در ضمیر فردی نمود مییابند و بر شکلگیری هویت، تجربه زیسته و مسیر رشد روانی تأثیری ژرف میگذارند. این مقاله خوانشی یونگی از سه شعر «پشت دریاها»، «در گلستانه» و «صدای پای آب» سهراب سپهری ارائه میدهد و میکوشد نشان دهد چگونه چهار کهنالگوی اصلی ــ کودک، آنیما، سایه و پیر دانا ــ در این اشعار با یکدیگر در تعامل و برهمکنشی پویا قرار میگیرند و تجربههای بنیادین انسان معاصر را بازتاب میدهند. این خوانش بر پایه رویکردی میانرشتهای شکل گرفته که مفاهیم روانشناختی یونگ را با تحلیلهای ادبی، عرفانی و فرهنگی در هم میآمیزد. در این راستا از روش توصیفی–تحلیلی برای بررسی نمادها و تصاویر شاعرانهای بهره گرفته شده است که حامل بار معنایی روانشناختی هستند. یافتهها نشان میدهد که در شعر سپهری، این تعامل کهنالگویی در زمینهای از فرهنگ ایرانی و در پیوند با عرفان و فلسفه وجودی رخ میدهد و در نهایت به فرایند فردیتیابی منجر میشود؛ سفری درونی که فرد از طریق روبهرو شدن با سایه، شناخت آنیما و پیوند با جنبههای روشنتر ناخودآگاه، به تحقق کاملتری از خویشتن دست مییابد. این خوانش میکوشد فراتر از تحلیل منفرد کهنالگوها، به چگونگی تعامل و دگرگونی متقابل آنها در متن توجه کند و از این رهگذر، چهرهای چندلایه از تجربه معنوی و روانی انسان در شعر سپهری به دست دهد.
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
A Jungian Reading of the Individuation Process in Sohrab Sepehri’s Poetry in Light of the Interaction of Archetypes Theory
نویسنده [English]
- Narges Oskouie
Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran.
چکیده [English]
The interaction of archetypes in Jungian theory refers to the dynamic interplay among primordial psychic forms—pre-experiential structures residing in the collective unconscious—which manifest within the individual psyche through symbols, myths, and cultural expressions, profoundly shaping identity, lived experience, and the course of psychological growth. This paper offers a Jungian reading of three poems by Sohrab Sepehri—Beyond the Seas, In the Orchard, and The Sound of Water’s Footsteps—and seeks to demonstrate how four primary archetypes—the Child, the Anima, the Shadow, and the Wise Old Man—engage in a vibrant interaction within these works, reflecting fundamental experiences of contemporary humanity. This interpretation is formed through an interdisciplinary approach that weaves Jungian psychological concepts together with literary, mystical, and cultural analyses. Employing a descriptive-analytical method, the study examines poetic symbols and images that carry psychological significance. Findings reveal that in Sepehri’s poetry, this archetypal interplay unfolds against the backdrop of Iranian culture and in close relation to mysticism and existential philosophy, ultimately leading to the process of individuation—a profound inner journey through which the individual, by confronting the Shadow, recognizing the Anima, and connecting with the more luminous aspects of the unconscious, attains a fuller realization of the Self. This reading aims to move beyond an isolated analysis of individual archetypes, instead exploring how they dynamically interact and transform one another within the text, thereby offering a multilayered portrait of spiritual and psychological experience in Sepehri’s poetry.
کلیدواژهها [English]
- : Sohrab Sepehri
- Jungian psychoanalysis
- Child archetype
- Shadow
- Anima
- Wise Old Man
- individuation process
)